Ambulans Terimleri Sözlüğü
Ambulans ve acil sağlık hizmetleriyle ilgili 55 terim ve tanım
1
112 Acil Yardım
Türkiye'nin ücretsiz acil sağlık hattı. 7/24 çalışır, tüm acil sağlık durumlarında aranmalıdır. Devlet ambulansı gönderir. Özel ambulans hizmeti değildir.
A
Acil Ambulans
Hayati tehlike bulunan vakalarda 112 üzerinden gönderilen, acil müdahale ekipmanlarıyla donatılmış ambulans. 7/24 ücretsiz hizmet verir.
Acil Tıp
Ani gelişen hastalık ve yaralanmalarda ilk müdahale, stabilizasyon ve tedavi ile ilgilenen tıp dalı. Ambulans hizmetlerinin temel uzmanlık alanıdır.
AED (Otomatik Eksternal Defibrilatör)
Kalp durması durumunda herkesin kullanabilmesi için tasarlanmış, otomatik ritim analizi yapan portatif defibrilatör. Havalimanları ve AVM'lerde bulunur.
Airway Management
Hava yolu yönetimi. Hastanın solunum yolunun açık tutulması için uygulanan tekniklerin tamamı. Baş-çene pozisyonu, airway tüpü ve entübasyon bu kapsamdadır.
Ambulans
Hastaların veya yaralıların sağlık kuruluşlarına taşınması için tasarlanmış, tıbbi ekipman ve personel bulunduran özel araç.
Ambulans Helikopteri
Hasta nakli için özel olarak donatılmış helikopter. Dağlık bölgeler, trafik yoğunluğu ve uzun mesafelerde tercih edilir. Türkiye'de 112 bünyesinde hizmet verir.
Ambulans Ruhsatı
T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından ambulans işletmelerine verilen yasal izin belgesi. Araç donanımı, personel yeterliliği ve hijyen standartlarını kapsar.
Aspiratör
Hastanın ağız, burun veya trakeostomisindeki sekresyon ve sıvıları emerek temizleyen tıbbi cihaz. Hava yolu açıklığını sağlamak için kullanılır.
ATT (Acil Tıp Teknisyeni)
İki yıllık ön lisans eğitimi almış, ambulanslarda temel yaşam desteği ve acil müdahale yapabilen sağlık personeli.
B
Backboard (Omurga Tahtası)
Omurga yaralanması şüphesi olan hastaların güvenli taşınması için kullanılan sert, düz tahta. Boyunluk ile birlikte kullanılır.
Boyunluk (Servikal Collar)
Boyun bölgesini sabitleyerek omurga yaralanması riskini azaltan tıbbi destek cihazı. Travma vakalarında ambulans ekibi tarafından takılır.
BVM (Bag Valve Mask)
Ambu olarak da bilinen, solunum durması olan hastalara elle hava vermeye yarayan portatif solunum cihazı. Tüm ambulanslarda bulunur.
C
Cenaze Nakil
Vefat eden kişilerin cenaze nakil aracıyla şehir içi veya şehirler arası transferi hizmeti. Soğutmalı araçlarla hijyenik koşullarda yapılır.
CPAP
Continuous Positive Airway Pressure. Sürekli pozitif hava yolu basıncı uygulayan solunum destek cihazı. Uyku apnesi ve solunum yetmezliğinde kullanılır.
D
Defibrilatör
Kalp ritim bozukluklarında (fibrilasyon) kalbe kontrollü elektrik şoku uygulayarak normal ritmi geri kazandırmaya yarayan tıbbi cihaz.
Dispatch (Sevk Merkezi)
Ambulans çağrılarını karşılayan, uygun ekibi yönlendiren merkezi koordinasyon birimi. 112 komuta merkezi bu görevi üstlenir.
E
EKG (Elektrokardiyografi)
Kalbin elektriksel aktivitesini kaydeden tanı yöntemi. 12 derivasyonlu EKG ambulanslarda kalp krizi tanısı için kullanılır.
Entübasyon
Hastanın ağzından veya burnundan trakea (nefes borusu) içine tüp yerleştirilerek hava yolunun güvenli hale getirilmesi işlemi.
Epikriz
Hastane çıkış özeti. Hastanın tanısı, uygulanan tedaviler, kullanılan ilaçlar ve taburculuk sonrası önerileri içeren resmi belge.
Etkinlik Ambulansı
Konser, spor müsabakası, festival gibi organizasyonlarda hazır bekleyen ambulans hizmeti. Olası acil durumlara anında müdahale için görevlendirilir.
G
GCS (Glasgow Koma Skalası)
Hastanın bilinç düzeyini göz açma, sözel yanıt ve motor yanıt olarak değerlendiren puanlama sistemi. 3-15 arası puanlanır.
H
Hava Ambulansı
Helikopter veya sabit kanatlı uçak ile hasta nakli yapan ambulans hizmeti. Uzun mesafe, ulaşımı zor bölgeler ve zaman kritik vakalar için kullanılır.
Hasta Nakil
Stabil durumdaki hastaların bir sağlık kuruluşundan diğerine veya eve transferi işlemi. Özel ambulans firmaları tarafından yapılır.
Hasta Nakil Ambulansı
Stabil durumdaki hastaların hastaneler arası veya eve transferi için kullanılan ambulans türü. Temel tıbbi ekipman ve sağlık personeli bulundurur.
İ
İleri Yaşam Desteği (İYD)
İlaç uygulaması, entübasyon, defibrilasyon gibi ileri tıbbi müdahaleleri içeren resüsitasyon protokolü. Paramedik ve doktorlar tarafından uygulanır.
İnfüzyon Pompası
İlaçların veya sıvıların hastaya kontrollü ve hassas dozlarda verilmesini sağlayan elektronik cihaz. Özellikle yoğun bakım ambulanslarında kullanılır.
İntravenöz (IV) Erişim
Damar yolu açma işlemi. İlaç ve sıvı tedavisi için hastanın toplardamarına kanül yerleştirilmesi. Ambulansta en sık uygulanan işlemlerden biridir.
K
Kardiyak Monitör
Hastanın kalp atış hızı, ritmi (EKG), kan basıncı, oksijen satürasyonu gibi vital bulgularını sürekli izleyen elektronik cihaz.
KKD (Kişisel Koruyucu Donanım)
Ambulans personelinin enfeksiyon ve yaralanmalardan korunması için kullandığı eldiven, maske, gözlük ve önlük gibi koruyucu ekipman.
Küvöz
Yenidoğan bebeklerin, özellikle prematüre doğanların, sıcaklık, nem ve oksijen kontrollü ortamda bakılmasını sağlayan tıbbi cihaz.
L
Laringoskop
Entübasyon işleminde ses tellerini ve gırtlağı görüntülemek için kullanılan aydınlatmalı tıbbi alet. Konvansiyonel ve video laringoskop türleri bulunur.
M
Motorize Ambulans
Dar sokak ve trafik yoğunluğunda hızlı ulaşım için tasarlanmış motosiklet tipi ambulans. İlk müdahale ekipmanı taşır, hasta nakli yapmaz.
N
Neonatal Ambulans
Yenidoğan bebeklerin (0-28 günlük) nakli için özel olarak tasarlanmış, transport küvöz ve neonatal ekipmanlarla donatılmış ambulans.
Neonatolog
Yenidoğan bebeklerin hastalıklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenen, çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı doktor.
O
Obez Ambulansı
Yüksek kilolu hastaların güvenli nakli için özel sedye, rampa ve geniş kabin tasarımına sahip ambulans türü.
Oksijen Satürasyonu (SpO2)
Kandaki hemoglobinin oksijen taşıma yüzdesini gösteren değer. Normal değer %95-100 arasıdır. Pulse oksimetre ile parmak ucundan ölçülür.
Oksijen Tüpü
Sıkıştırılmış medikal oksijen içeren portatif tüp. Ambulanslarda solunum desteği için kullanılır. Farklı boyutlarda (D, E, M) bulunur.
Ö
Özel Ambulans
T.C. Sağlık Bakanlığı ruhsatlı, özel sektör tarafından işletilen ambulans hizmeti. Planlı hasta nakil, yoğun bakım transferi ve şehirler arası nakil için kullanılır.
P
Paramedik
Dört yıllık lisans eğitimi almış, ileri yaşam desteği uygulayabilen, ambulansta bağımsız karar verebilen sağlık profesyoneli.
Pulse Oksimetre
Parmak ucuna takılarak kandaki oksijen satürasyon seviyesini ve nabız hızını non-invaziv (ağrısız) olarak ölçen portatif cihaz.
R
Resüsitasyon
Kalp ve/veya solunum durması durumunda, kalp masajı ve suni solunum ile yaşamın yeniden başlatılması işlemi. CPR (Cardiopulmonary Resuscitation) olarak da bilinir.
S
Sağlık Bakanlığı Ruhsatı
Özel ambulans firmalarının yasal olarak faaliyet gösterebilmesi için T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından verilen izin belgesi. Araç, ekipman ve personel standartlarını belirler.
Sedye
Hastaların yatarak taşınmasını sağlayan, ambulansa sabitlenebilen tıbbi taşıma ekipmanı. Manuel ve elektrikli modelleri bulunur.
Sevk
Hastanın tedavisi için mevcut sağlık kuruluşundan daha yetkin bir merkeze yönlendirilmesi. Resmi sevk belgesi ile yapılır ve SGK kapsamında olabilir.
Siren ve Tepe Lambası
Ambulansın trafikte öncelik hakkını kullanmasını sağlayan görsel ve işitsel uyarı sistemleri. Acil vakalarda kullanımı zorunludur.
Ş
Şehirler Arası Hasta Nakil
Bir ilden diğerine hasta transferi hizmeti. Uzun mesafe ambulans hizmeti olup genellikle yoğun bakım donanımlı araçlarla yapılır.
T
Tansiyon (Kan Basıncı)
Kanın damar duvarlarına yaptığı basınç. Sistolik (üst) ve diyastolik (alt) olarak ölçülür. Normal değer yaklaşık 120/80 mmHg'dir.
Temel Yaşam Desteği (TYD)
Kalp masajı, suni solunum ve AED kullanımını içeren temel resüsitasyon protokolü. İlk yardım eğitimi almış herkes uygulayabilir.
Triage
Çoklu yaralı durumlarında hastaların aciliyet sırasına göre sınıflandırılması sistemi. Kırmızı (acil), sarı (geciktirilebilir), yeşil (hafif), siyah (ölüm) renkleriyle kodlanır.
U
Uluslararası Ambulans
Yurt dışına veya yurt dışından Türkiye'ye hasta nakli hizmeti. Kara, hava veya deniz yoluyla gerçekleştirilebilir. Vize ve sağlık belgeleri koordinasyonu yapılır.
UMKE
Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi. Afet ve olağanüstü durumlarda sağlık müdahalesi yapan, Sağlık Bakanlığı bünyesinde gönüllü sağlık profesyonellerinden oluşan ekip.
V
Ventilatör
Hastanın solunumunu destekleyen veya tamamen üstlenen mekanik solunum cihazı. Yoğun bakım ambulanslarında kullanılır.
Vital Bulgular
Hastanın yaşamsal fonksiyonlarını gösteren temel ölçümler: nabız, tansiyon (kan basıncı), solunum sayısı, vücut sıcaklığı ve oksijen satürasyonu.
Y
Yoğun Bakım Ambulansı
Kritik durumdaki hastaların nakli için tam donanımlı mobil yoğun bakım ünitesi olarak tasarlanmış ambulans. Ventilatör, defibrilatör ve ileri monitörizasyon ekipmanları içerir.
Şehir Ambulans Rehberleri
İlinizdeki lisanslı ambulans firmalarını ve hizmet türlerini keşfedin.
Ambulans Türleri Karşılaştırması
112 Acil Ambulans ile Özel Ambulans Farkları
| Özellik | 112 Acil Ambulans | Özel Ambulans |
|---|---|---|
| Ücret | Ücretsiz (devlet) | Ücretli (mesafe + hizmet türüne göre) |
| Çağrı | 112 numarası | Firma telefonu ile randevulu |
| Kullanım Amacı | Acil, hayati tehlike olan vakalar | Planlı hasta nakil, kontrol, tahlil |
| Hizmet Saati | 7/24 | Çoğu firma 7/24, bazıları mesai saati |
| Bekleme Süresi | Müsaitliğe göre değişir | Randevulu, belirli saat |
| Şehirler Arası | Sınırlı (acil durum) | Evet, tüm Türkiye |
| Refakatçi | Genelde izin verilmez | Evet, refakatçi alınır |
| Ruhsat | Sağlık Bakanlığı (kamu) | Sağlık Bakanlığı (özel ruhsat) |
Hasta Nakil Ambulansı ile Yoğun Bakım Ambulansı Farkları
| Özellik | Hasta Nakil Ambulansı | Yoğun Bakım Ambulansı |
|---|---|---|
| Hasta Durumu | Stabil, bilinçli | Kritik, yoğun bakım ihtiyacı |
| Ekipman | Temel tıbbi ekipman, sedye, oksijen | Ventilatör, defibrilatör, monitör, infüzyon |
| Personel | ATT veya paramedik | Doktor + hemşire + paramedik |
| Kullanım | Hastane transferi, eve çıkış, kontrol | YBÜ transferi, organ nakli, kritik nakil |
| Fiyat Aralığı | Daha ekonomik | Daha yüksek (ekipman + personel) |
| Mesafe | Şehir içi + şehirler arası | Şehir içi + şehirler arası + uluslararası |